(Colon Cancer) SARATANI YA UTUMBO MPANA NI HATARI

SARATANI YA UTUMBO MPANA NI HATARI

Habari wadau,

Mnaweza shangaa leo kuja na uzi huu wa Saratani ya Utumbo mpana, kifupi mi si tatbibu na wala sina fani yoyote ya namna hiyo, bali mambo haya yakikukuta ndo utayajua, sometime kuliko daktari mwenyewe, hasa ukiwa mtafiti wa kwanini nimepata tatizo hili ama lile, yalinikuta, haikufika kuwa saratani, labda kwa kuwa Mungu hakutaka ifike huko, lakini cha moto nimekiona, hivyo nimeona bora tuelimishane kupitia blog hii ili sote tuwe na tahadhari ya aina fulani hasa kuhusiana na magonjwa haya ya kujitakia, ndio ni ya kujitakia, yanaitwa Lifestyle Diseases ama magonjwa yasababishwayo na mitindo yetu ya maisha. 

"What you eat may play a role in your risk of colon cancer. Colon cancer may be associated with a high-fat, low-fiber diet and red meat. However, some studies have found that the risk does not drop if you switch to a high-fiber diet, so this link is not yet clear.

        

Smoking cigarettes and drinking alcohol are other risk factors for colorectal cancer." kwa mujibu wa U.S National Library of Medicine

Ndio maana nikasema ni ya kujitakia, tafiti zaonesha "90% of chronic diseases come from infection of gastrointestinal" 

na sababu kuu ni tatizo la kukosa choo, mi nilikuwa najiona sawa tu kama sijaenda haja siku moja au mbili, nikidhani ni kawaida, kumbe nilikuwa nalundika matatizo, mtu yeyote ambaye anapata mlo walau mlo mmoja kwa siku na kupitisha siku moja au zaidi bila kupata choo anatatizo la kukosa choo, sasa je weye unaye pata milo mitatu kwa siku bila kutoa uchafu huo je wadhani waenda wapi? kitaalumu tatizo hili lajulikana kama Constipation. 

Wataalamu wanasema sababu ziko nyingi ikiwa ni pamoja na:-

Kukosa mlo kamili ama kula vyakula viingi vyenye kiwango kikubwa cha wanga na mafuta,

Kula vyakula vilivyokobolewa na vilivyo changanywa na madawa ili visiharibike,

mifumo hatarishi ya maisha (Dangeraous Lifestyles) kama vile matumizi ya pombe na sigara kwa wingi,

Ukosefu wa kiwango cha kutosha cha mbogamboga na matunda katika milo yetu,

Maji yasiyo salama,

Kuvuta hewa chafu,

Hizi ni baadhi tu, na hadhari zake zaweza kuwa:-

Chakula kutomeng'enywa vizuri (poor function of digestion system)

Maumivi makali wakati wa kupata choo,

Uchafu uliokaa muda mrefu kugeuka sumu,

Bakteria wenye madhara kuzaliwa na kuathiri utumbo mpana na viungo vingine mwilini.

Hii yaweza sababisha magonjwa sugu kama:

Saratani ya utumbo mpana (Colon Cancer)

Presha (Arteriosclerisis)

Kuongezeka uzito (Obesity)

Tumbo kujaa gesi

Magonjwa ya Ini

Figo kushindwa kufanya kazi vizuri,

Magonjwa ya ngozi,

Kukakamaa kwa mishipa ya damu,

Kisukari,

Magonjwa ya moyo n.k

Read More

UGONJWA WA KUKOJOA DAMU (HAEMATURIA)

HAEMATURIA ni ugonjwa wa kukojoa damu ambapo kwenye mkojo kunakuwepo chembechembe za damu nyekundu (Red blood cells).
Kukojoa damu ni dalili ya kuonyesha kuwa mtu anayekojoa ana magonjwa katika mfumo wa mkojo kama vile magonjwa ya kichocho au magonjwa mengine yanayoshambulia kibofu cha mkojo au kwenye figo.
SABABU
Magonjwa yanayoshambulia mfumo wa mkojo kama vile UTI, magonjwa ya zinaa hasa kwa wanawake, vijidudu kama staphylococcus saprophyticus, mawe kwenye figo (kidney stone) kuvimba kwa tezi zinazozalisha manii kwa wanaume ambao umri  umeenda yaani wazee.

Sababu nyingine ni kama kupata ajali na kuumia sehemu za mfumo wa mkojo (trauma), kupata magonjwa kama kansa  ya kibofu cha mkojo, hii hutokea  mara nyingi hasa  vijijini  ambapo watu wanacheza au kuogelea kwenye madimbwi ya maji yasiyotembea.

Sababu zingine  ni mtu kuugua magonjwa ya sickle cell anemia na magonjwa mengine  ya figo kama vile nephotic syndrome na mengine mengi ambayo yanajulikana kwa kitaalamu na siyo rahisi kuyafafanua kwa Kiswahili.

AINA YA UGONJWA WA KUKOJOA DAMU
Kuna aina mbili za damu kutoka  kwenye mkojo, moja ni ile ambayo damu huchuruzika  na kuonekana vizuri kwenye mkojo. Hii hujulikana  kama macroscopic haematuria au gross haematuria ambayo hutokea kwa wagonjwa  wa kichocho au waliopata ajali.
Nyingine ni ile inayoonekana kwa mbali  na mara  nyingine huonekana wakati mgonjwa anapopimwa mkojo, aina hii hujulikana  kama microscopic haematuria.

JINSI YA KUGUNDUA TATIZO (diagnosis)
Mara nyingi tatizo la kukojoa damu hugundulika baada ya mgonjwa kwenda  hospitalini na kuonana na  daktari  na akachukua maelezo yake vizuri na kuagiza mgonjwa akapime mkojo.
Kipimo cha Ultrasound pia  husaidia kujua tatizo linalosababisha mgonjwa akojoe  damu.
Mashine ya X- ray husaidia  kugundua kama mgonjwa  ana mawe kwenye figo. Kipimo kingine  cha kisasa  ni CT scan hiki kina uhakika ila ni ghali sana na hupatikana kwenye hospitali kubwa.

TIBA
Tiba ya uhakika  ni kujua sababu inayosababisha mgonjwa akojoe damu kama ni kichocho basi  mgonjwa atapewa dawa ya kichocho na kama ni UTI mgonjwa atapewa dawa husika na kama ni magonjwa ya zinaa nayo yatatibiwa. Magonjwa mengine ni kama yale ya figo basi nayo yakigundulika yatatibiwa.

USHAURI
Watoto wasichezee maji yaliyosimama hasa kwenye mabwawa vijijini na mijini, wakigundulika kuwa walicheza basi haraka wapelekwe hospitali kupimwa. 

Read More

FAHAMU JINSI YA KUKABILIANA NA MINYOO ILETAYO MAGONJWA

Minyoo ni viumbe hai ambavyo husababisha madhara ya kiafya kwa mtu aliyeambukizwa.minyoo huishi na kukua katika utumbo ambamo hufyonza virutubisho ambavyo ni muhimu kwa lishe ya binadamu.aina ya minyoo inayosababisha kichocho huishi katika kibofu cha mkojo.

Minyoo kwenye utumbo huchangia kwa kiasi kikubwa katika kudhoofisha lishe ya binadamu,hupunguza uwezo wa mtu wa kufanya kazi,udumavu wa akili na madhara mengine. Minyoo ya tumbo inayomwathiri mwanadamu ni pamoja na minyoo mviringo.minyoo ya safura,minyoo mjeledi,ninyoo sindano,minyoo uzi na tegu.

Dalili za uambukizo wa minyoo ya kwenye utumbo ni:

1. Kuwashwa mwili na sehemu ya haja kubwa.

2. kukohoa kikohozi kikavu

3. kukosa hamu ya kula

4. kuumwa tumbo na wakati mwingine kuharisha.

5. Udhaifu wa mwili na kuckoka kwa mara kwa mara

6. Kuvimba tumbo.

7. Kutapika

8. Utumbo kutoka nje ya unyeo

9. Kutoa minyoo kwa njia ya haja kubwa, kutapika minyoo au minyoo kutoka puani.

10. Kizunguzungu

11. Kupauka kwa fizi, ulimi na utando wa macho.

12. Kuvimba miguu.

Aidha kuna athari zinazosababisbwa na minyoo kwenye utumbo kama vile udhaifu wa mwili, utumbo kuziba, kuumwa tumbo, kudumaa kiakili, utapiamlo, upungufu wa wekundu wa damu mwilini na kifo.

 Minyoo huambukizwa kutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine kwa njia mbalimbali kama vile kula kinyesi cha mtu aliyeathirika kupitia chakula,maji, udongo au matunda, kutonawa mikono baada ya kutoka chuoni. Njia nyingine ni maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto aliye tumboni.

Ili kujilinda na minyoo tunashauriwa kudumisha usafi haswa usafi binafsi kwa maana ya kunawa mikono kwa sabuni mara baada ya matumizi ya choo na kabla ya kushika chakula, kuosha kikamilifu matunda, mboga za majani na vyakula, kupika nyama vizuri ili kuuwa minyoo inatokaa katika nyamaa, mama mjamzito kuhudhuria clinic na kupatiwa dawa za kujikinga yeye na mtoto dhidi ya minyoo . watoto chini ya miaka mitano kuhudhuria clinic ili kupatiwa dawa ya kujilinda na minyoo kikamilifu.

Tanzania bila minyoo inawezekana kama tutazingatia ushauri wa wataalamu wa afya.

Read More

SARATANI YA MATITI NA NAMNA YA KUJICHUNGUZA MWENYEWE

Saratani ya matiti ni ugonjwa ambao huwapata wanawake na unatokana na athari za chembe ndogo ama seli kwenye matiti na matokeo yake ni kwamba hubadili mfumo wa kawaida wa kukua na kuongezeka.

Mabadiliko haya huanza polepole na yanaweza yakachukua muda mrefu hadi mtu kuweza kujua kama ana matatizo hayo. Ikiwa katika hatua hizo za mwanzo kwa kawaida huwa haina maumivu jambo hilo ni moja ya mambo ambayo huchangia baadhi ya wagonjwa kubaini tatizo hilo wakati tayari limekomaa.

Ni kutokana na sababu hizo, wanawake hutakiwa kuchunguza afya zao mara kwa mara kwa sababu ugonjwa huweza kutibiwa kirahisi iwapo utabainika mapema, miongoni kwa dalili mwa dalili za saratani ya mititi ni uvimbe kwenye matiti ama makwapa. Titi kubadilika kiumbo, titi kutoa majimaji yakiyochanganyika na damu ama chuchu kuingia ndani.

 Dalili zingine ni rangi ya ngozi ya titi kubadilika na kuonekana kama ngozi ya nje ya chungwa na ile hali yake ya kuonekana kuwa na ngozi laini hutoweka.

Mwanamke anaweza kujinguza mwenyewe maradhi haya ya saratani na kujua kama ameathirika ama la, kabla ya kufanya uchunguzi huu unapaswa kufahamu masharti yafuatayo:

Kama anayejichunguza ana umri zaidi ya miaka 20, anapaswa kuhakikisha anaufanya katika siku ya tano, sita na saba baada ya kumaliza hedhi. Unapaswa kufuata hatua kwa hatua katika uchunguzi huo. Hizi ni hatua zifuatavyo:

Utakiwa kuwa na kioo kikubwa kiasi ambachoo waweza kujiona vyema angalau kifua chote. Tafuta sehemu ambayo mwanga utakuwa unakupiga kifuani na kioo kuwa mbele yake.

Hii mara nyingi inapaswa kufanywa chumbani ambako mtu aweza kupata faragha kwa kuwa itampasa kuvua nguo angalu kifua kukiacha wazi. Kioo hicho waweza ukawa umekitundika ukutani ama sehemu yoyote ambayo utajiona vema ukiwa umesimama.

Vua nguo na kuhakikisha kifua na tumbo lipo wazi. Hatua ya kwanza jiangalie kwenye kioo ukiwa umesimama wima na umeweka mikono kiunoni. Angalia kama kuna mabadiliko katika umbo au rangi ya ngozi ya matiti na kama chuchu zinaonekana kutumbukia ndani ya titi.

Unaweza kulinganisha rangi kwa matiti yote mawili na kuona kama zinafanana. Kama yanatofautiana yawezekana kuna athari, pia kama moja ya titi litaonekana chuchu imeingia ndani, pia ni moja ya viashiria vya athari ya aina hii ya saratani.

Hatua ya pili, nyanyua mkono juu na viganja vishikane juu ya kichwa chako. Hapa chunguza kama kuna mabadiliko yoyote katika mlingano wa ukubwa wa matiti. Kama moja litaonekana kuwa kubwa zaidi ya jingine pia ni moja ya viashiria vya athari.

Hatua ya tatu, hii haihitaji kioo, unachotakiwa kufanya ni kusimama wima na kunyanyua mkono wa kushoto juu huku vidole vya mkoo wako wa kulia vikiwa vinabinya na kuachia kwa mzunguko kwenye titi kuangalia kama ndani kuna uvimbe.

Baada ya kumaliza kwa titi la kushoto vivyo hivyo utafanya kwa titi la kulia. Njia hii pia waweza kuifanya ukiwa umelala chali.

Hatua ya nne, ni ya kuchunguza matiti kwa kukamua na kuangalia kama kuna ute uliochanganyika na damu. Iwapo utakuwepo wa namna hiyo basin i kiashirio kwamba kuna uwezekano wa kuwa na athari za ugonjwa huu.

Yawezekana ukawa na uvimbe ama kitu kingine chochote lakini ikawa ni matatizo mengine yasiyohusu saratani. Wataalamu wa ugonjwa wa saratani ya matiti ndio watakaothibitisha kama una atahri hizo na si vinginevyo.

Wataalam waliofanya utafiti juu ya saratani ya matiti walibaini kwamba hali hiyo inaweza kusababishwa na sababu mbalimbali.

Sababu hizo ni kama vile kuanza hedhi katika umri mdogo, kukoma hedhi katika umri mkubwa, mwanamke kufikisha umri bila kuzaa na utumiaji wa mafuta mengi katika mlo.  

Mambo mengine yanaweza kuchangia saratani ya matiti ni mama kutonyonyesha baada ya kujifungua ana kumnyonyesha kwa muda mfupi. Kuna kina mama wenye tabia ya kutaka, kutonyonyesha kutokana na sababu zao mbalimbali ambazo mara nyingi siyo za msingi.

Mambo mengine ambayo yanachangia mtu kupata saratani ya titi ni unene kupata kiasi, kutofanya mazoezi mara kwa mara, uvutaji wa sigara, matumizi ya pombe kupita kiasi, wa wakati mwingine inaweza kurithiwa kutokana na historia ya saratani ya matiti katika jamii husika.

Mgonjwa wa saratani ya matiti aweza kupata tiba na kupona kabisa hivyo hakuna haja ya kuwa na wasi wasi. Hata hivyo, kama nilivyoeleza awali, mtu anapaswa kuibaini mapema kwa sababu ni wakati ambao anaweza akapatiwa tiba na kupona kwa urahisi.

Aina zote za saratani ni kwamba zinapaswa kuibainiwa mapema kwa kuwa hiyo ndiyo njia pekee ya kuweza kuitibu na kupona bila ya mtu kupata matatizo mengi.  Zipo aina mbalimbali za tiba na mojawapo ni upasuaji. Upasuaji huu kwa kawaida hufanywa katika hatua za mwanzo.

Njia nyingine ni tiba ya mionzi au kupewa dawa. Jambo la kukumbukwa ni kwamba ugonjwa huu unaweza kusababisha kifo iwapo hautabainika mapema na kupatiwa tiba mwafaka.

Njia ambayo mtu aweza kujilinda asiathirike na saratani hii ya matiti ni kujichunguza mara kwa mara ili kubaini mapema ma kupatiwa dawa.

Kwa kawaida ,mwanamke anapaswa kuchunguzwa mara moja kwa mwaka ili kuona kama ameathirika na ugonjwa huo au la.

Read More

MAUMIVU CHINI YA KITOVU KWA WANAWAKE NA WANAUME-2

Wiki iliyopita nilianza mada hii ambayo leo nitahitimisha. Maumivu chini ya kitovu hutokea kama ifuatavyo: Yapo yale ya chini ya kitovu katikati, kushoto na kulia.

Kwa wanawake maumivu ya kushoto na kulia yapo ya aina mbili. Kuna yale ambayo yanakuwa upande mmoja lakini husambaa kwa urefu wa sentimita mpaka nne na inaweza ikawa upande mmoja au pande zote mbili lakini yapo mengine chini ya kitovu ambayo yanaweza yakawa upande mmoja au pande zote mbili bila kusambaa kwa marefu.

Kuna maumivu mengine chini ya kitovu huwapata wanawake wakati wanaposhiriki tendo la ndoa kwa ndani ya uke au chini ya kitovu.

Pia yapo ambayo huwapata wanawake wakati wameinama, wakati wa kunyanyua vitu vizito, wakicheka au kuimba na wakati mwingine wakiwa wamelala kifudifudi.

Maumivu chini ya kitovu ambayo yanaambatana na tumbo kujaa gesi, miungurumo ya tumbo, maumivu ya kiuno, kichomi kifuani kuelekea mgongoni, uchovu wa mara kwa mara na maumivu ya kichwa huashiria tatizo la vidonda vya tumbo. Hii ni kwa jinsi zote yaani wanawake na wanaume. Kwa hiyo ni vema ukapata vipimo vya tatizo hilo na tiba.

Maumivu chini ya kitovu wakati wa hedhi huashiria tatizo ambalo kitaalamu linaitwa Dysmenorhea. Kuna Primary Dysmenorhea na Secondary Dysmenorhea. Primary Dysmenorhea huwakumba wasichana wadogo ambao wapo chini ya miaka ishirini na hasa ambao bado hawajashika ujauzito wa kwanza.

Hii inatokana na kemikali aina ya prostaglandin ambayo hutumwa kwenye mji wa mimba na husinyaza kipenyo cha mishipa ya damu ya mji wa mimba kitu ambacho husababisha mgandamizo mkubwa wakati wa hedhi kwa kuwa damu hupita nyingi wakati kipenyo au njia ya damu huwa kidogo.

Secondary Dysmenorhea huwakumba akinamama ambao tayari wanakuwa wameshajifungua mtoto mmoja au zaidi lakini wanapatwa na maumivu makali wakati wa hedhi, jambo ambalo hakuwa nalo siku za nyuma.

Read More

MAUMIVU CHINI YA KITOVU KWA WANAWAKE NA WANAUME

TATIZO hili huwakumba watu wengi kwenye jamii lakini kwa bahati mbaya wengi huchukulia ni jambo la kawaida kitu ambacho baadaye husababisha baadhi kuingia kwenye matatizo makubwa ya kiafya hasa kwenye mfumo wa uzazi na mfumo wa chakula.

Maumivu chini ya kitovu hutokea kama ifuatavyo: Yapo yale ya chini ya kitovu katikati, kushoto na kulia. Kwa wanawake maumivu ya kushoto na kulia yapo ya aina mbili.

Kuna yale ambayo yanakuwa upande mmoja lakini husambaa kwa urefu wa sentimita mpaka nne na inaweza ikawa upande mmoja au pande zote mbili lakini yapo mengine chini ya kitovu ambayo yanaweza yakawa upande mmoja au pande zote mbili bila kusambaa kwa urefu.

Kuna maumivu mengine chini ya kitovu huwapata wanawake wakati tu wanaposhiriki tendo la ndoa kwa ndani ya uke au chini ya kitovu. Pia yapo maumivu ambayo huwapata wanawake wakati wameinama, wakati wa kunyanyua vitu vizito, wakati wa kucheka au kuimba na wakati mwingine wakiwa wamelala kifudifudi. Maumivu chini ya kitovu yanaashiria matatizo gani kwa wanawake?

Mirija ya uzazi kujaa maji mazito na machafu ambayo huzuia yai kutembea kwenye mirija ya uzazi. Mwanamke ambaye amewahi kuambiwa na daktari kwamba anatakiwa asafishwe kizazi chake/mirija ya uzazi na wakati huohuo anasikia maumivu chini ya kitovu kushoto na kulia au upande mmoja kuna uwezekano akawa na tatizo la mirija ya uzazi kuziba kutokana na kujaa maji machafu.

Kutokukomaa kwa mayai ya uzazi. Hii husababisha vifuko vya mayai ya uzazi kuvimba (ovaritis) na kumletea mwanamke maumivu chini ya kitovu mithili ya kichomi.

Mwanamke ambaye ana maumivu chini ya kitovu na wakati huohuo ana matatizo ya hedhi, mfano hedhi kukoma au kutokuwa na mpangilio maalum kuna uwezekano mkubwa akawa na tatizo la vifuko vyake vya mayai ya uzazi kutokomaza mayai na hivyo mayai kutotoka kwenye vifuko hivyo na kusababisha kuvimba na hatimaye kumsababishia mwanamke maumivu makali mithili ya kichomi.

Kuvimba kwa kuta za mji wa mimba na kuta za mirija ya uzazi (PID/Pelvic Inflamatory Disease). Mwanamke anayesikia maumivu chini ya kitovu katikati na pembeni kwa wakati mmoja na wakati huohuo akawa anatokwa na uchafu mzito mithili ya maziwa mtindi kuna uwezekano akawa na PID hasa kama amewahi kukumbwa na tatizo la kuharibika kwa mimba kabla haijafikisha miezi mitano.

Afya mbovu ya kibofu cha mkojo ikiambatana na matatizo ya maambukizi kwenye mfumo mzima wa mkojo (UTI). Maumivu chini ya kitovu yanayohusisha afya mbovu ya kibofu cha mkojo huambatana na mgonjwa kutoa haja ndogo kidogo sana ila mara kwa mara.

Read More

MAUMIVU CHINI YA KITOVU KWA WANAWAKE NA WANAUME-3

WIKI iliyopita niliishia kwenye maelezo kuwa secondary dysmenorhea huwakumba akina mama ambao tayari wameshajifungua mtoto mmoja au zaidi lakini wanapatwa na maumivu makali wakati wa hedhi jambo ambalo hawakuwa nalo siku za nyuma.

Wiki hii namalizia kwa kusema kuwa hali hii huchangiwa na mambo mengi ikiwemo tatizo la kuwa na uvimbe kwenye mji wa mimba unaoitwa mayoma au fibroid, kuvimba kwa mji wa mimba pamoja na mirija ya uzazi, tatizo ambalo huitwa P.I.D yaani pelvic inflamatory desease.

Mwanamke ambaye amekwisha kujifungua na ana tatizo la maumivu chini ya kitovu na wakati huohuo anatokwa na uchafu kama maziwa ya mtindi ukeni na kupata hedhi nzito ambayo ina mabonge mabonge ni vizuri akafanya uamuzi wa kumuona daktari mapema.

Maumivu chini ya kitovu kwa wanaume huashiria nini?
Maumivu chini ya kitovu kwa wanaume huashiria pia tatizo la tezi dume, hasa kama mwanaume anakwenda haja ndogo mara kwa mara nyakati za usiku na umri ukiwa umesonga kuelekea miaka 50 au zaidi.

Dalili nyingine ambatano ni kutoa haja ndogo ambayo ina kasi ndogo sana tofauti na kawaida ikiambatana na maumivu ya kiuno na mgongo.

Kwa wanaume, maumivu haya ya chini ya kitovu huashiria pia tatizo ambalo kitaalam hujulikana kwa jina la hernia ambapo waswahili tunaita ngiri.

Mwanaume anaposikia maumivu haya ya chini ya kitovu yakiambatana na maumivu ya korodani, korodani moja kupungua na nyingine kukua zaidi au zote mbili kukua au kupotea ni dalili ya ugonjwa huu ambao huharibu ubora wa uzalishwaji wa mbegu za kiume, ambazo zinaweza kuzalishwa chache au ambazo hazina kasi ya kutosha kusafiri kwenye via vya uzazi vya mwanamke na hivyo mwanaume kupoteza uwezo wake wa kutungisha mimba.

Hitimisho
Vipimo na tiba vinahitajika mapema bila kuchelewa ili kuepuka madhara makubwa katika mfumo wa uzazi, mkojo na hata wa chakula.

Read More

MATATIZO KATIKA NJIA YA HAJA KUBWA

TATIZO hili huwapata wanaume na wanawake. Matatizo haya hujitokeza katika hali ya tofauti kutegemea na chanzo halisi.

Mfumo wa haja kubwa ni pamoja na mfuko wa kuhifadhia haja kubwa ‘rectum’ na sehemu haja inapokea ‘anus’. Ulaji usiofaa wa vyakula huchangia tatizo hili endapo hupati choo laini mara kwa mara.

Jinsi ya tatizo linavyotokea
Kukosa kupata choo kikubwa mara kwa mara ni mojawapo ya tatizo hili na hii huwapata zaidi watu wanaobadilisha vyakula ghafla kutokana na mazingira, mfano wafungwa, wanafunzi wa bweni na hata ubadilishaji hali ya hewa, mfano unatoka sehemu ya joto unaenda sehemu ya baridi.
Ulaji wa vitu vigumu kama mifupa na miiba ya samaki unaposhindwa kutafuna hutoka hivyohivyo na kukuumiza.

Choo kigumu na kuumia mlango wa haja kubwa husababisha matatizo mbalimbali kama uvimbe, michubuko na nyamanyama kujitokeza.
Inawezekana pia kupata jipu katika njia ya haja kubwa na kukusababishia maumivu makali, michubuko pia inaweza kupata maambukizi na kukufanya uwe na maumivu makali.

Dalili za matatizo
Katika sehemu ya haja kuna kuwa na dalili mbalimbali ambazo kila moja hutibika kivyake na pia inategemea mtu inavyomtokea.

Matatizo ya kufunga kupata choo huwapata pia wazee na wanawake wajawazito na hata waliotoka tu kujifungua.

Mtu anaweza kufunga choo siku zaidi ya tatu na kumsababishia aumwe tumbo chini ya kitovu, kiuno na miguu.

Kufunga choo pia humsababishia mtu kufunga choo na kumfanya ajihisi vibaya, mchovu na hata kuumwa kichwa. Utajikuta unakojoa mkojo wa rangi ya njano sana.

Unaweza kutokwa na kinyama katika njia ya haja kubwa kikiambatana na damu au la, damu hutoka matone matone pale unaposukuma choo kikubwa na hata wakati mwingine kinyama kinatoka na inabidi ukirudishie ndani wakati wa kujisaidia.

Kupata choo kigumu au kuharisha mara kwa mara kunaweza kukusababishia michubuko katika mlango wa haja kubwa na vivimbe vidogovidogo.
 Hali hii inasababisha kinyesi kigande na kupata muwasho hivyo kujikuta unasumbuliwa na muwasho katika njia ya haja kubwa mara kwa mara na kuhisi kama moto.

Endapo hali ya muwasho na maumivu katika njia ya kutokea haja kubwa itaendelea, utajikuta unatoa harufu mbaya ya kinyesi mbele za watu huku nguo zako za ndani zikichafuka.
Hali ya muwasho na maumivu katika mlango wa haja kubwa hukolezwa zaidi endapo utakula pilipili katika mlo wako. Pilipili hupita kama ilivyo katika kinyeshi hivyo kukuumiza katika hiyo michubuko.

Uchunguzi
Uchunguzi wa matatizo haya huendana na dalili halisi za ugonjwa.
Inatakiwa ufanyiwe uchunguzi pale unapohisi maumivu wakati wa kupata haja kubwa, muwasho, uvimbe au hata kufunga kupata choo.
Uchunguzi wa tatizo hili hufanyika katika hospitali za mikoa.

Tiba na ushauri
Pendelea kula matunda na mboga za majani, kunywa maji mara kwa mara na kufanya mazoezi, matatizo yanayojitokeza yatibiwe kama ni kwa upasuaji au kwa kunywa dawa, usile pilipili au kunywa pombe kama

Una matatizo haya.
Mama mjamzito atoe taarifa kwa daktari mara moja kama anafunga choo au ana uvimbe katika njia ya haja kubwa.

Read More

DALILI ZA SARATANI YA KIZAZI

Saratani ya kizazi huwa na dalili zake za awali ambazo tutakuja kuziona. Tunapozungumzia saratani ya kizazi tunalenga zaidi saratani ya shingo ya uzazi ‘Carcionoma of Cerix’ na saratani ya mfumo wa uzazi au ‘Endometrial Carcinoma.

Saratani ya mfuko wa kizazi hushambulia zaidi tabaka la ndani la kizazi ‘Endometrium’ na kusababisha maumivu ya tumbo kwa muda mrefu na hata tumbo kuvimba.

Saratani hii siyo kubwa sana hivyo hatutaelezea kwa undani ila endapo utakuwa na maumivu chini ya tumbo na yanasambaa kulia na kushoto na upande wa juu, tumbo likiwa linaongezeka ukubwa na siku za hedhi zinavurugika, basi muone daktari wa kinamama kwa uchunguzi wa kina.

Saratani ya shingo ya uzazi huwapata wanawake walio katika umri wa kuzaa wenye wapenzi zaidi ya mmoja au ambao mara leo kaolewa na huyu, anaachana naye anaishi na mwingine, yaani mara kwa mara hana msimamo, anabadilibadili wanaume, wanawake wanaofanya ngono na wanaume wasiofanyiwa tohara pia hupatwa na tatizo hili la saratani ya shingo ya uzazi.

Saratani ya shingo ya uzazi pamoja na kuchangiwa na mambo yote hayo hapo juu, husababishwa hasa na kirusi kiitwacho ‘Human Papilloma virus’ au kwa kifupi ‘HPV’. Kirusi hiki huenezwa kwa njia ya ngono, mwanaume huwa hakimuathiri bali yeye hukibeba na kukisambaza kwa wanawake kwa hiyo mwanamke anayechanganya wanaume hajui wapi atakipata.

Ukubwa wa tatizo
Saratani ya shingo ya kizazi ina tabia ya kusambaa endapo haitagundulika na tiba haitafanyika mapema. Saratani husambaa katika kizazi, nyonga hadi katika mapafu. Ikishambulia nyonga, mwanamke hulalamika maumivu chini ya tumbo.

Saratani hii ina tabia ya kusambaa kwa kasi na endapo hatua za haraka hazitachukuliwa  husababisha kifo kwa mwanamke. Saratani huwa haiambukizi.

Dalili za awali za saratani ya shingo ya uzazi
Mwanamke mwenye tatizo hili hulalamika maumivu ya tumbo chini ya kitovu, kutokwa na majimaji yenye harufu ukeni na muwasho mara kwa mara. Tatizo hili hutibiwa na kujirudia tena mara kwa mara.

Mwanamke hulalamika kwamba ametibiwa sana kwa dawa za kumeza na kuingia ukeni lakini hapati nafuu. Hupoteza hamu ya tendo la ndoa, maumivu wakati wa tendo la ndoa na mwishowe hutokwa na damu ukeni baada ya tendo la ndoa.

Saratani inaposambaa na kushambulia shingo ya uzazi huathiri ukeni na kuumiza njia ya mkojo na kibofu.
Uke huvimba na kuonekana kuziba na mlango wa kizazi au ngozi ya ndani ya ukeni ikiguswa tu kidogo basi hutokwa na damu kwani huwa laini sana. Hii ni hatua mbaya na ya mwisho katika saratani inaposambaa.

Uchunguzi
Uchunguzi wa saratani ya shingo ya uzazi hufanyika katika vituo mbalimbali katika kampeni maalum dhidi ya saratani ya shingo ya uzazi.

Uchunguzi pia hufanyika katika hospitali za mikoa na wilaya katika kliniki za magonjwa ya kinamama ambapo vipimo mbalimbali  hufanyika mojawapo ikiwa ni kuangalia mlango na shingo ya uzazi.

Kipimo cha Ultrasound pia kitafanyika kuangalia athari katika kizazi. Majimaji ya ukeni yatapimwa kuangalia maambukizi na uchunguzi wa awali wa saratani utafanyika.
Endapo mlango wa uzazi utakuwa umeathirika sana, basi kinyama kitatolewa na kupimwa katika maabara kubwa kuthibitisha tatizo.

Ushauri
Ni vema mwanamke yeyote anayejihisi maumivu chini ya tumbo na kutokwa na uchafu ukeni na muwasho uwepo au usiwepo awahi hospitali kwa uchunguzi. Waone madaktari wa kinamama kwa uchunguzi sahihi katika hospitali za mikoa.

Read More

MATATIZO KATIKA MFUMO WA CHAKULA (GASTRO INTESTINAL DISORDERS)

Jinsi tatizo linavyojitokeza
Matatizo yanayotokea katika mfumo huu ni kama vile vidonda, uvimbe na kasoro za kuzaliwa nazo.
Vidonda vinaweza kuwa kinywani, kooni kwenye njia ya kupitishia chakula, tumboni hadi katika mfuko wa haja kubwa na njia yake ya kutolea. Uvimbe pia hutokea maeneo hayo yote tuliyoyaona na uvimbe huu unaweza kuwa kansa au usiwe na kansa.

Kasoro za kuzaliwa nazo ni kama vile kuziba  kwa njia ya kupitishia chakula, hitilafu katika mfumo wa chakula na njia ya haja kubwa.

Matatizo pia huvikabili baadhi ya vipimo visaidizi vya mfumo wa chakula kama ini na kongosho ambavyo pia vikipatwa na matatizo huathiri mfumo mzima wa chakula na mwili kwa ujumla.
Ini likishindwa kufanya kazi mgonjwa huvimba tumbo na miguu, kongosho likiwa na tatizo mgonjwa hupata matatizo ya kuongezeka kwa sukari kwa kuwa uhathiri vichocheo vya insulin.
Ini na kongosho vinaweza kuvimba au kuwa na saratani.

Magonjwa makubwa yanayoathiri mfumo wa chakula ni vidonda vya tumbo, kufunga kupata haja kubwa ambayo ni dalili tu au ishara za magonjwa mbalimbali katika sehemu hiyo na uvimbe katika njia ya haja kubwa.

Matatizo haya ndiyo huwasumbua watu wengi ingawa pia yapo mengi.
Yapo mengine ambayo ni madogomadogo, mfano kuwa na vidonda mdomoni, kooni na maumivu na muwasho katika njia ya haja kubwa.

Dalili za matatizo haya
Matatizo katika mfumo wa chakula kwa ujumla wake huambatana na dalili mbalimbali kuanzia kinywani. Mtu hulalamika vidonda mdomoni, kutoa harufu mbaya kinywani, maumivu ya meno na kushindwa kumeza chakula, kupoteza hamu ya kula na kichefuchefu.

Wengine huhisi mdomo unakuwa mchungu pale wanapoamka asubuhi na mate kujaa mdomoni.
Dalili hizi zinaweza kuhusiana na matatizo ya tumboni upande wa juu ambayo ni kuhisi kiungulia au moto kifuani, maumivu ya chembe ya moyo, maumivu ya mgongo upande wa juu  usawa wa kifua.

Maumivu husambaa hadi usawa wa kitovu na mgonjwa hujihisi kuchoka sana na viungo vinauma.
Mgonjwa mwenye dalili hizi huhangaika kupima malaria, taifodi lakini anatumia dawa kwa muda mrefu bila mafanikio.

Dalili hizi pia huwapata watu ambao wanaanza kupata dalili za awali za ugonjwa wa kisukari, huhangaika nao kupima malaria, utiai, taifodi na kutibu bila mafanikio.

Maumivu pia yanaweza kuanzia kitovuni kushuka chini au maumivu chini ya kitovu na kusababisha kufunga choo. Pia anaweza kupata choo kigumu kikiwa kama cha mbuzi na wakati mwingine mgonjwa anaweza kuharisha, choo kikubwa kinaweza kuwa na harufu mbaya, mkojo unakuwa wa njano sana na wa moto na wakati mwingine maumivu.

Pamoja na maumivu ya tumbo na dalili nyingine, mgonjwa hulalamika mara kwa mara na kutoa hewa kupitia haja kubwa.Maumivu husambaa katika nyonga, kiuno na miguu.

Uvimbe kwenye njia ya haja kubwa pia huambatana na dalili hizo za maumivu ya kiuno na nyonga kutegemea na ukubwa wa uvimbe na aina ya uvimbe. Katika uvimbe huo damu inaweza kutoka wakati wa kujisaidia.

Nini cha kufanya?
Endapo una mojawapo ya dalili hizi ni vema uwahi katika hospitali ya wilaya au mkoa kwa uchunguzi wa kina.
Hizi ni baadhi tu ya dalili za matatizo katika mfumo wa chakula, ukiwahi hospitali ndipo uchunguzi utafanyika kuona chanzo cha tatizo.

Athari za matatizo haya ni mgonjwa kuchoka sana, mwili kudhoofika, kupoteza hamu ya tendo la ndoa, kupungukiwa nguvu za kiume, watoto na vijana kushindwa kutekeleza majukumu yao shuleni na hata kazini. Wahi hospitali.

Read More

MAWE KATIKA MFUKO WA NYONGO (GALLSTONES/CHOLELITHIASIS)

Ugonjwa huu unasabishwa na kuwepo au kutengenezwa kwa aina ya mawe 

katika kibofu au mfuko 

wa nyongo. Tatizo hilo linaonekana kuongezeka kwa kasi katika nchi 

zinazoendelea ikiwamo 

Tanzania,

 lakini linazisumbua zaidi nchi zilizoendela.

Gallstones huwapata zaidi wanawake kuliko wanaume na zaidi walio na uzito 

mkubwa, wanene 

kupita kiasi wenye umri kati ya miaka 40 hadi 50 hivi.

Hii haimaanishi kwamba walio na umri chini au juu ya hapo hawawezi kupata 

ugonjwa huu au walio 

na uzito wa wastani au wembamba wanakwepa tatizo hili.

Huwapata pia watu walio na kisukari, kupoteza uzito kwa haraka, wajawazito, 

kunywa pombe, 

kuwepo na historia ya mwanafamilia wa karibu aliyepatwa na ugonjwa huu na 

kadhalika.

Ni kwa jinsi gani tatizo hili linatokea?

Ni vigumu kuelezea hapa na mtu wa kawaida akaelewa, kwani hilo ni tatizo la 

kitaaluma zaidi. 

Ingawa kwa uchache moja ya sababu ni kuganda kwa mafuta katika mfuko wa 

nyongo, au mfuko 

huo kushindwa kufanya kazi yake kama kawaida.

Dalili za ugonjwa huu ni pamoja na maumivu ya mara kwa mara upande wa juu 

kulia katika tumbo. 

Maumivu haya huweza kuwa endelevu, huelekea pia upande wa kulia mgongoni 

au kwenye bega.

Kuhisi kichefuchefu mara kwa mara na kutapika, kushindwa kula chakula chenye 

mafuta, kupata 

homa, kubadilika na kuwa wa manjano. Ni muhimu mgonjwa anapopatwa na 

maumivu makali 

yasiyovumilika na homa, akimbizwa hospitali haraka iwezekanavyo na pale mgonjwa anapokuwa 

wa manjano pia ni muhimu akaenda hospitali mapema zaidi.

Uchunguzi

Vipimo vya mwanzo, ambavyo mgonjwa atahitajika kufanya ni kuangalia uwezo wa 

ini kufanya kazi 

kupitia kwenye damu, vipimo vingine ni ultrasound ya tumbo, Ct scan, MRCP-

magnetic resonance 

cholangiopancreatography

Matibabu

 Katika kutibu ugonjwa huu, iwapo mawe mawe ni ya muda mrefu, mengi au kubwa, upasuaji wa 

kutoa mawe na mfuko wa nyongo huhitajika.

Upasuaji uhitajika pia pale mawe yanapoleta matatizo makubwa katika mwili (complications), mfano 

homa kali(acute cholecystitis, gall bladder empayema), upasuaji ndiyo njia bora ya kutibu ugonjwa wa mawe.

Kutokana na kukua kwa teknolojia, upasuaji huweza kufanywa kwa vifaa maalumu na kompyuta pia 

(laparoscopic cholecystectomy). 

Pia kuna njia ya kutumia kifaa maalumu bila kupasua. Kifaa hiki 

hutoa aina fulani ya miale, ambayo hulisagasaga jiwe (extracorporeal shockwave lithotripsy) ni 

vyema ifahamike kwamba utumiaji wa teknolojia katika nchi zetu ni aghali na walio wengi katika 

nchi hizo hawawezi kuzimudu gharama hizo ikilinganishwa na upasuaji wa kawaida.

Iwapo mgonjwa hawezi kustahimili upasuaji kutokana na sababu maalumu, au jiwe ni dogo sana, 

au sababu nyingine yeyeto ile kulingana na uamuzi ya mtaalamu, basi mgonjwa huweza kupewa 

dawa maalumu kwa ajili ya kuyeyusha jiwe hilo. Hata hivyo tatizo katika dawa hizo ni kwamba kuna 

uwezekano wa mawe kurudi tena (recurrence) ndani ya mwaka mmoja kwa asilimia zaidi ya 12 na 

kwa zaidi ya asilimia 60 ndani ya miaka 10, kulingana na tafiti mbalimbali za kisayansi zilizofanyika. 

Piia kuna uwezekano mkubwa wa dawa kushindwa kufanya kazi kabisa na hivyo upasuaji kubaki 

kuwa ndiyo dawa ya mwisho.

Matatizo makubwa yayoweza kuletwa na ugonjwa wa mawe katika kibofu cha nyongo na 

kuhatarisha maisha ya mgonjwa ni kama:

• Kupata homa kali na maumivu makali ya tumbo upande wa juu –acute cholecystitis, ambapo 

hupelekea mgonjwa kulazwa hospitali, kupangiwa upasuaji.

• Jiwe kutoka katika mfuko na kuingia katika mrija mkuu wa kusafirisha nyongo kwenda katika 

utumbo mwembamba na kuuziba mrija huo, hivyo mgonjwa kupata maumivu na kubadilika kuwa wa 

manjano (common bile duct calculi abstraction), upasuaji wa haraka huhitajika, au kutumia 

teknologia bila kupasua kwa kutumia kifaa maalumu kutoa jiwe hilo-ERCP hii niteknologia ya kisasa 

(hatuna huduma hii hapa nchini).

• Mfuko wa nyongo kutunga usaha (empyema/suppurative cholecystitis), au kutoboka, au kuoza na 

kuharibika kabisa( gangrenous gall balder), huhatarisha zaidi maisha ya mgonjwa.

• Jiwe kuteleza na kuziba mrija wa kongosho, hivyo kusababisha maumivu makali- acute caliculi 

pancreatitis.

• Mawe kusababisha kuwepo kwa saratani ya mfuko wa nyongo.

Read More